|
Ozdabianie ciała Od zarania dziejów ludzie zdawali
sobie sprawę, że ciało ludzkie jest nie tylko potencją, ale może
stać się wartością. Z biegiem czasu ciało stawało się nie tylko
narzędziem ludzkich myśli, ale zaczęto dostrzegać też jego inne
możliwości. Ciało ludzkie zaczęto traktować jako swoistego
rodzaju wizytówkę ukrytego "ja" niewidocznego gołym okiem,
dlatego też malowano je, ozdabiano, dekorowano już w
starożytności. Tak ukształtowane, zmienione," ulepszone" miało
poprawić ocenę "właściciela" przez innych oglądających.
W związku z tym, że rosły potrzeby, zaczęto też szukać
nowych technik, możliwości dekorowania, a do ozdabiania
nowych malowideł, mazideł, farb. Z ozdabiania ciała
uczyniono prawdziwą sztukę nieograniczoną wzorami, obszarami
występowania, technikami zdobniczymi, pigmentami.
Mimo to należy zauważyć, że w tzw. później nazwanej sztuce
body paintingu w swych daleko sięgających korzeniach
wyodrębniły się dwa odrębne zjawiska. Pierwsze z nich,
wpisane w repertuar praktyk plemiennych dotyczy zazwyczaj
mężczyzn jako wojowników czy czarowników, a osiągnięty efekt
estetyczny zmierza do konkretnego celu, np. wzbudzenia
strachu, przywołania duchów. Pokrywanie barwami twarzy (i
całego ciała) służyło obrzędom, rytuałom, walkom, było więc
elementem magicznym, sakralnym, wojennym, inicjacyjnym,
nieprzypadkowym, opatrzonym przekazem i uwikłanym w
konkretną symbolikę. Dodać trzeba, iż często samo
wykonywanie tych malowideł stawało się działaniem rytualnym
i było łączone z innymi rodzajami dekoracji. Pomalowane,
poprzebierane postacie miały być agresywne, odstraszać
przeciwników lub też upodabniać się do bóstw, zwierząt,
duchów. Na drugim biegunie sytuuje się natomiast zjawisko
malowania wyrosłe z zupełnie innych uwarunkowań kulturowych,
ewoluujące w innym kierunku i dotyczące przeważnie kobiet.
Jest to mianowicie nadawanie ciału, a szczególnie twarzy
efektów kolorystycznych w celu upiększenia go, nadania mu
bardziej atrakcyjnego wyglądu. Generalnie sprowadza się do
uwydatnienia kobiecej seksualności poprzez podkreślenie
walorów jej urody i cielesności. Stąd w linii prostej
wywodzi się makijaż. Jego początki sięgają bardzo odległych
czasów: już w epoce lodowcowej używano do ozdoby ust
mieszanek ochry i tłuszczu zwierzęcego, w starożytnym
Egipcie kobiety malowały powieki barwnikiem ze
sproszkowanych minerałów, używały ponadto szminki, pudru,
różu do policzków, czernidła do rzęs, farb do włosów i
lakierów do paznokci (zachowane dzieła sztuki z tamtego
okresu ukazują szeroki asortyment przyborów kosmetycznych
stosowanych podczas toalety), a kobiety w pierwszych wiekach
naszej ery korzystały z pielęgnacyjnych kremów z wody, wosku
pszczelego i oliwy z oliwek. Przez następne wieki stosowano
do makijażu substancje naturalne, często nieobojętne dla
zdrowia (w XVIII wieku róż cynobrowy zawierał siarkę i rtęć
powodujące wypadanie zębów i zapalenia dziąseł; biały puder,
którego składnikiem był ołów przyczyniał się do nawet
śmiertelnych zatruć).
Do najpopularniejszych technik ozdabiania ciała należą:
makijaż, tatuaż, bodypainting, skaryfikacja czy stylizacja (
czy upiększanie ciała w rozumieniu ogólnym).
Słowo "makijaż" wywodzi
się z języka francuskiego, gdzie "maquiller" znaczy
"szminkować", "malować się", ale też "fałszować". Definicja
makijażu: "kosmetyczne upiększenie twarzy; malowanie,
szminkowanie, pudrowanie; kosmetyki do twarzy" wskazuje, iż
słowem tym oznacza się zarówno czynność, jak i preparaty,
które się przy tym stosuje. W rozumieniu potocznym makijaż
to również efekt owych zabiegów ("mieć makijaż" czyli "być
umalowaną"). Makijaż służy wydobyciu piękna, pomaga
wyeksponować urodę; "czyni kobietę kobietą", podkreśla jej
subtelność, a w pewnym stopniu także wyraża osobowość.
Dzięki jego rozmaitym technikom można upozorować twarz na
idealną, zdrową. Pożądanym efektem jest jak najbardziej
możliwe zbliżenie wyglądu dzięki makijażowi do aktualnie
obowiązującego kanonu urody.
Tatuaż - trwały znak czy kompozycja jedno lub
wielobarwna wykonana na dowolnej części ciała poprzez
wprowadzenie barwnika pod skórę metodą nakłuwania.
Nazwa "tatuaż" wywodzi się z dialektu tahitańskiego, od
słowa "tattow" ("tattaw", "tatau") czyli "znak", będącego
rozwinięciem rdzenia "ta", który z kolei znaczy "bić",
"ryć", "stukać", "uderzać" . Inne nazwy tatuażu spotykane w
przekazach historycznych to: signum, stygmat, piętno,
hieroglif, piguage; a także tatuaż - nazwa funkcjonująca w
Polsce w końcu XIX wieku.
Tatuaż wykonywano różnymi metodami, z których najbardziej
powszechną było nakłuwanie skóry narzędziem sporządzonym z
metalu, drewna czy zwierzęcych kości lub muszli maczanym w
barwnikach (sadzy z tłuszczem, graficie). Pozostałe metody
polegały na przeciąganiu pod skórą igły z nicią zanurzoną w
substancji barwiącej lub drapaniu skóry ostro zakończonym
przyrządem i wcieraniu w ranę pigmentu. Obecnie tatuaż
wykonuje się elektryczną maszynką z rozmaitą ilością igieł
różnej grubości, która wykonuje kilkaset ukłuć na sekundę.
Tatuowanie w dzisiejszych czasach traktowane jest jako
zabieg upiększający, jednak ta funkcja zdominowała inne,
jakie pełnił tatuaż przez wieki, stosunkowo późno. Często
pomijano jego walor zdobniczy, przypisując mu różne role, w
zależności od miejsca i czasu; oto najczęściej wymieniane:
- w kulturach prymitywnych tatuaż pełnił funkcję nośnika
treści kulturowych - utrwalał tradycję, filozofię, jak
również stanowił system komunikacji poprzez hierarchizację
tatuowanych wzorów zgodnie z wewnętrznym podziałem
plemienia,
- funkcja ochronna, odstraszająca - tatuażom przypisywano
moc talizmanu, magicznego amuletu, który zapewnia
posiadaczowi bezpieczeństwo i opatrzność sił wyższych,
- funkcja magiczna, rytualna - wykonywano je podczas
inicjacji i innych obrzędów rytualnych, przydawały mocy
szamanom,
- funkcja identyfikacyjna rozpowszechniona w obrębie grup
zawodowych, pokrewieństwa, przestępczych, tajnych
organizacji, umożliwiająca rozpoznanie,
- funkcja religijna - tatuaże upamiętniały pielgrzymki
lub dzieje Chrystusa; były również symbolami cierpienia za
wiarę i oznakami przynależności do wspólnoty wierzących
(znaki krzyża, ryby, jagnięcia, litery XP), oraz związana z
nią:
- funkcja integrująca chrześcijan w diasporze (tatuaż
zapewniał pochówek, zapobiegał przejściu na inną wiarę),
- funkcja nobilitująca - upamiętniał bohaterskie czyny
oraz stanowił demonstrację męskości, odwagi, odporności na
ból,
- funkcja prestiżowa podkreślająca pozycję społeczną czy
szlachetne pochodzenie (popularna w kręgach arystokracji w
końcu XIX wieku),
- funkcja penitencjarna (piętnująca) niewolników,
przestępców, jeńców i więźniów wojennych, obciążała
podejrzanym pokrewieństwem,
- tatuaż był znakiem własności w dawnej Japonii
(identyczny z emblematami na wyrobach rzemiosła
artystycznego, broni, odzieży),
- funkcja zarobkowa ( w Europie od XIX wieku) - tatuowani
byli popularnym punktem programów ówczesnych cyrków,
kabaretów, striptizów, pokazów osobliwości,
- funkcja symboliczna - tatuaż był znakiem czy literą,
emblematem, posiadającym głębszy sens filozoficzny,
odnoszącym się do jakiegoś znaczenia tkwiącego poza nim,
- - funkcja kontestacyjna dotyczyła ruchów młodzieżowych
lub warstw zamożnych (np. cyganeria artystyczna,
arystokracja, rockersi, hippisi).
Oczywiście, zawsze też tatuaż pełnił funkcję dekoracyjną,
zdobił (ewentualnie szpecił) jego posiadacza, nigdy jednak
nie wykonywano go wyłącznie z tego powodu, ta funkcja była
jakby drugoplanowa i niezamierzona. Zmieniło się to z
czasem. Dopiero w końcu XVIII wieku w Japonii tatuaż urósł
do rangi sztuki, wykonujący go uzyskali miano artystów, a
posiadający - żywych obiektów sztuki. W kulturze japońskiej
tatuaż był obecny od dawna, lecz wcześniej przeznaczony był
do celów magicznych i religijnych (tatuowani brali udział w
obrzędach i świętach religijnych), penitencjarnych i
identyfikacyjnych (wskazywał różnice społeczne; naznaczał
gejsze i przestępców, których nim przymusowo piętnowano).
Później jednak dostrzeżone w tatuażu wysokie walory
artystyczne przedłożono ponad jego pozaestetyczne funkcje i
szybko stał się on wyrafinowaną dziedziną sztuki, istniejąc
do dziś jako przejaw kultury narodowej Japonii. Oryginalna,
specyficzna stylistyka tatuażu z Kraju Kwitnącej Wiśni
wyraża się w kilku stałych cechach, są nimi: zwartość
kompozycji, asymetria, wyraźne kontury, wielość kolorów
(głównie to błękit, sepia i czerwień), rozległość na całe
ciało (z wyjątkiem dłoni, stóp i twarzy), przewaga motywów
nautycznych, akwarystycznych i izomorficznych (najczęściej
smok, karp, wąż, chryzantema, ale też podobizny bogów,
samurajowie i gejsze) oraz wykonywanie tradycyjnymi metodami
(ręcznie wykonane narzędzia i barwniki pochodzenia
naturalnego, swoisty rytuał tatuowania).
Skaryfikacja (cykatryzacja,
cutting)
Jest to zadrapanie naskórka bez spowodowania krwawienia
Łać. "scarificatio"- drapanie od scarificare- zadrapać.
Skaryfikacja (cykatryzacja, cutting) - tatuaż bliznowy,
wykonywany poprzez kilkakrotne nacinanie skóry. Czasami w
ranę wcierany jest specjalny barwnik, który nadaje
skaryfikacji koloru. Cykatryzację wykonuje się skalpelem,
ostro zakończonymi patyczkami, muszlą, ostrym kamieniem (w
zależności od regionu geograficznego). Podobnie Branding -
tatuaż wypalany, który również ma charakter blizny. Jednak
tym się różni od skaryfikacji, że do jego wykonania stosuje
się nagrzaną formę, bądź kwas, którym wypala się wzór.
Modyfikacje ciała są znane tak długo jak istnieje
człowiek. Problemem jest tylko ustalenie co było pierwsze:
tatuaż pigmentowy, skaryfikacja, czy malowanie ciała
(body-painting).
Pojęcie
bodypainting( dokładnie malowanie na ciele) jest
nierozłącznie związane z różnymi technikami ozdabiania
ciała( skaryfikacja, tatuaż, makijaż), i stanowi często
doskonałe połączenie tatuażu i makijażu, bowiem w wielu
przypadkach body painting korzysta z wzorów tatuaży ( np.
inspiracja tatuażem japońskim, polinezyjskim, celtyckim).
Motywy zaczerpnięte z ornamentyki tatuażu wielu kultur nadal
funkcjonują i stanowią dość często inspiracje dla wielu
twórców kolorowych dzieł na ciele.
Wykonanie malunków na ciele wymaga tych samych pigmentów,
które wykorzystywane są do makijażu.
{zobacz moje malowanie na
zdjęciach}
Oczywiście w ostatnich kilkudziesięciu latach stał się
techniką tak popularną na całym świecie, że zaczęto dostosowywać
czy produkować kosmetyki i narzędzia ściśle odpowiadające
potrzebom. Powstały różnorakie farby do body paintingu a nawet
aerografy( wcześniej stosowane z powodzeniem w zwykłym makijażu
czy lakiernictwie samochodowym). Aerografy bowiem, są to
swoistego rodzaju maszynki pomocne przy pokrywaniu farbą
większych partii ciała.
Inaczej
ma się sprawa z pojęciem stylizacja,
choć nieoderwalnie wiąże się ono z wyżej wymienionymi technikami
ozdabiania ciała. Mimo to jakkolwiek poprzednio omawiane
wyrażenia miały bezpośredni związek ze skórą ludzką, tu
upiększanie rozumiane jest w szerszym znaczeniu.

{zobacz moje stylizacje na
zdjęciach}
Tutaj pojęcie stylizacja to kształtowanie dzieła( w tym
wypadku człowieka) zgodnie z wymaganiami z wymaganiami
określonej epoki czy stylu, nadawanie mu cech
charakterystycznych. Stylizacja to także tworzenie i
formowanie według własnych wizji i przemyśleń. A dziełem tym
może być zarówno przedmiot, jak i człowiek. Możemy, niczym
rzeźbiarz, dobierając kształty i barwy, wymodelować postać
nadając cechy zgodnie z jej charakterem, temperamentem i
typem urody. Tak jak w makijażu czy tatuażu liczył się
przede wszystkim wzór i ewentualny gust ozdabianego, tutaj
stylizacja jest dziełem twórcy i upiększanie przebiega wg
ściśle określonej koncepcji, polegającej na dopasowaniu
odpowiednich kolorów, form, tkanin makijażu czy fryzury do
cech fizycznych człowieka. Na stylizację duży wpływ ma moda,
ale jest ona zmienna i szybko przemija, a dobrze dobrane
kolory i kształty sprawiają, że będziemy atrakcyjni, pogodni
i pewniejsi siebie. Wtedy właśnie stylizacja jest
najbardziej widoczna.
|