| Ozdabianie
ciała Od zarania dziejów ludzie zdawali sobie sprawę,
że ciało ludzkie jest nie tylko potencją, ale może stać się
wartością. Z biegiem czasu ciało stawało się nie tylko narzędziem
ludzkich myśli, ale zaczęto dostrzegać też jego inne możliwości.
Ciało ludzkie zaczęto traktować jako swoistego rodzaju wizytówkę
ukrytego "ja" niewidocznego gołym okiem, dlatego
też malowano je, ozdabiano, dekorowano już w starożytności.
Tak ukształtowane, zmienione," ulepszone" miało
poprawić ocenę "właściciela" przez innych oglądających.
W związku z tym, że rosły potrzeby, zaczęto też szukać nowych
technik, możliwości dekorowania, a do ozdabiania nowych malowideł,
mazideł, farb. Z ozdabiania ciała uczyniono prawdziwą sztukę
nieograniczoną wzorami, obszarami występowania, technikami
zdobniczymi, pigmentami.
Mimo to należy zauważyć, że w tzw. później nazwanej sztuce
body paintingu w swych daleko sięgających korzeniach wyodrębniły
się dwa odrębne zjawiska. Pierwsze z nich, wpisane w repertuar
praktyk plemiennych dotyczy zazwyczaj mężczyzn jako wojowników
czy czarowników, a osiągnięty efekt estetyczny zmierza do
konkretnego celu, np. wzbudzenia strachu, przywołania duchów.
Pokrywanie barwami twarzy (i całego ciała) służyło obrzędom,
rytuałom, walkom, było więc elementem magicznym, sakralnym,
wojennym, inicjacyjnym, nieprzypadkowym, opatrzonym przekazem
i uwikłanym w konkretną symbolikę. Dodać trzeba, iż często
samo wykonywanie tych malowideł stawało się działaniem rytualnym
i było łączone z innymi rodzajami dekoracji. Pomalowane, poprzebierane
postacie miały być agresywne, odstraszać przeciwników lub
też upodabniać się do bóstw, zwierząt, duchów. Na drugim biegunie
sytuuje się natomiast zjawisko malowania wyrosłe z zupełnie
innych uwarunkowań kulturowych, ewoluujące w innym kierunku
i dotyczące przeważnie kobiet. Jest to mianowicie nadawanie
ciału, a szczególnie twarzy efektów kolorystycznych w celu
upiększenia go, nadania mu bardziej atrakcyjnego wyglądu.
Generalnie sprowadza się do uwydatnienia kobiecej seksualności
poprzez podkreślenie walorów jej urody i cielesności. Stąd
w linii prostej wywodzi się makijaż. Jego początki sięgają
bardzo odległych czasów: już w epoce lodowcowej używano do
ozdoby ust mieszanek ochry i tłuszczu zwierzęcego, w starożytnym
Egipcie kobiety malowały powieki barwnikiem ze sproszkowanych
minerałów, używały ponadto szminki, pudru, różu do policzków,
czernidła do rzęs, farb do włosów i lakierów do paznokci (zachowane
dzieła sztuki z tamtego okresu ukazują szeroki asortyment
przyborów kosmetycznych stosowanych podczas toalety), a kobiety
w pierwszych wiekach naszej ery korzystały z pielęgnacyjnych
kremów z wody, wosku pszczelego i oliwy z oliwek. Przez następne
wieki stosowano do makijażu substancje naturalne, często nieobojętne
dla zdrowia (w XVIII wieku róż cynobrowy zawierał siarkę i
rtęć powodujące wypadanie zębów i zapalenia dziąseł; biały
puder, którego składnikiem był ołów przyczyniał się do nawet
śmiertelnych zatruć).
Do najpopularniejszych technik ozdabiania ciała należą:
makijaż, tatuaż, bodypainting, skaryfikacja czy stylizacja
( czy upiększanie ciała w rozumieniu ogólnym).
Słowo "makijaż"
wywodzi się z języka francuskiego, gdzie "maquiller"
znaczy "szminkować", "malować się", ale
też "fałszować". Definicja makijażu: "kosmetyczne
upiększenie twarzy; malowanie, szminkowanie, pudrowanie; kosmetyki
do twarzy" wskazuje, iż słowem tym oznacza się zarówno
czynność, jak i preparaty, które się przy tym stosuje. W rozumieniu
potocznym makijaż to również efekt owych zabiegów ("mieć
makijaż" czyli "być umalowaną"). Makijaż służy
wydobyciu piękna, pomaga wyeksponować urodę; "czyni kobietę
kobietą", podkreśla jej subtelność, a w pewnym stopniu
także wyraża osobowość. Dzięki jego rozmaitym technikom można
upozorować twarz na idealną, zdrową. Pożądanym efektem jest
jak najbardziej możliwe zbliżenie wyglądu dzięki makijażowi
do aktualnie obowiązującego kanonu urody.
Tatuaż - trwały znak czy kompozycja jedno lub wielobarwna
wykonana na dowolnej części ciała poprzez wprowadzenie barwnika
pod skórę metodą nakłuwania.
Nazwa "tatuaż" wywodzi się z dialektu tahitańskiego,
od słowa "tattow" ("tattaw", "tatau") czyli
"znak", będącego rozwinięciem rdzenia "ta", który
z kolei znaczy "bić", "ryć", "stukać", "uderzać"
. Inne nazwy tatuażu spotykane w przekazach historycznych
to: signum, stygmat, piętno, hieroglif, piguage; a także
tatuaż
- nazwa funkcjonująca w Polsce w końcu XIX wieku.
Tatuaż wykonywano różnymi metodami, z których najbardziej
powszechną było nakłuwanie skóry narzędziem sporządzonym z
metalu, drewna czy zwierzęcych kości lub muszli maczanym w
barwnikach (sadzy z tłuszczem, graficie). Pozostałe metody
polegały na przeciąganiu pod skórą igły z nicią zanurzoną
w substancji barwiącej lub drapaniu skóry ostro zakończonym
przyrządem i wcieraniu w ranę pigmentu. Obecnie tatuaż wykonuje
się elektryczną maszynką z rozmaitą ilością igieł różnej grubości,
która wykonuje kilkaset ukłuć na sekundę.
Tatuowanie w dzisiejszych czasach traktowane jest jako zabieg
upiększający, jednak ta funkcja zdominowała inne, jakie pełnił
tatuaż przez wieki, stosunkowo późno. Często pomijano jego
walor zdobniczy, przypisując mu różne role, w zależności od
miejsca i czasu; oto najczęściej wymieniane:
- w kulturach prymitywnych tatuaż pełnił funkcję nośnika
treści kulturowych - utrwalał tradycję, filozofię, jak również
stanowił system komunikacji poprzez hierarchizację tatuowanych
wzorów zgodnie z wewnętrznym podziałem plemienia,
- funkcja ochronna, odstraszająca - tatuażom przypisywano
moc talizmanu, magicznego amuletu, który zapewnia posiadaczowi
bezpieczeństwo i opatrzność sił wyższych,
- funkcja magiczna, rytualna - wykonywano je podczas inicjacji
i innych obrzędów rytualnych, przydawały mocy szamanom,
- funkcja identyfikacyjna rozpowszechniona w obrębie grup
zawodowych, pokrewieństwa, przestępczych, tajnych organizacji,
umożliwiająca rozpoznanie,
- funkcja religijna - tatuaże upamiętniały pielgrzymki
lub dzieje Chrystusa; były również symbolami cierpienia
za wiarę i oznakami przynależności do wspólnoty wierzących
(znaki krzyża, ryby, jagnięcia, litery XP), oraz związana
z nią:
- funkcja integrująca chrześcijan w diasporze (tatuaż zapewniał
pochówek, zapobiegał przejściu na inną wiarę),
- funkcja nobilitująca - upamiętniał bohaterskie czyny
oraz stanowił demonstrację męskości, odwagi, odporności
na ból,
- funkcja prestiżowa podkreślająca pozycję społeczną czy
szlachetne pochodzenie (popularna w kręgach arystokracji
w końcu XIX wieku),
- funkcja penitencjarna (piętnująca) niewolników, przestępców,
jeńców i więźniów wojennych, obciążała podejrzanym pokrewieństwem,
- tatuaż był znakiem własności w dawnej Japonii (identyczny
z emblematami na wyrobach rzemiosła artystycznego, broni,
odzieży),
- funkcja zarobkowa ( w Europie od XIX wieku) - tatuowani
byli popularnym punktem programów ówczesnych cyrków, kabaretów,
striptizów, pokazów osobliwości,
- funkcja symboliczna - tatuaż był znakiem czy literą,
emblematem, posiadającym głębszy sens filozoficzny, odnoszącym
się do jakiegoś znaczenia tkwiącego poza nim,
- - funkcja kontestacyjna dotyczyła ruchów młodzieżowych
lub warstw zamożnych (np. cyganeria artystyczna, arystokracja,
rockersi, hippisi).
Oczywiście, zawsze też tatuaż pełnił funkcję dekoracyjną,
zdobił (ewentualnie szpecił) jego posiadacza, nigdy jednak
nie wykonywano go wyłącznie z tego powodu, ta funkcja była
jakby drugoplanowa i niezamierzona. Zmieniło się to z czasem.
Dopiero w końcu XVIII wieku w Japonii tatuaż urósł do rangi
sztuki, wykonujący go uzyskali miano artystów, a posiadający
- żywych obiektów sztuki. W kulturze japońskiej tatuaż był
obecny od dawna, lecz wcześniej przeznaczony był do celów
magicznych i religijnych (tatuowani brali udział w obrzędach
i świętach religijnych), penitencjarnych i identyfikacyjnych
(wskazywał różnice społeczne; naznaczał gejsze i przestępców,
których nim przymusowo piętnowano). Później jednak dostrzeżone
w tatuażu wysokie walory artystyczne przedłożono ponad jego
pozaestetyczne funkcje i szybko stał się on wyrafinowaną dziedziną
sztuki, istniejąc do dziś jako przejaw kultury narodowej Japonii.
Oryginalna, specyficzna stylistyka tatuażu z Kraju Kwitnącej
Wiśni wyraża się w kilku stałych cechach, są nimi: zwartość
kompozycji, asymetria, wyraźne kontury, wielość kolorów (głównie
to błękit, sepia i czerwień), rozległość na całe ciało (z
wyjątkiem dłoni, stóp i twarzy), przewaga motywów nautycznych,
akwarystycznych i izomorficznych (najczęściej smok, karp,
wąż, chryzantema, ale też podobizny bogów, samurajowie i gejsze)
oraz wykonywanie tradycyjnymi metodami (ręcznie wykonane narzędzia
i barwniki pochodzenia naturalnego, swoisty rytuał tatuowania).
Skaryfikacja (cykatryzacja, cutting)
Jest to zadrapanie naskórka bez spowodowania krwawienia
Łać. "scarificatio"- drapanie od scarificare- zadrapać.
Skaryfikacja (cykatryzacja, cutting) - tatuaż bliznowy, wykonywany
poprzez kilkakrotne nacinanie skóry. Czasami w ranę wcierany
jest specjalny barwnik, który nadaje skaryfikacji koloru.
Cykatryzację wykonuje się skalpelem, ostro zakończonymi patyczkami,
muszlą, ostrym kamieniem (w zależności od regionu geograficznego).
Podobnie Branding - tatuaż wypalany, który również ma charakter
blizny. Jednak tym się różni od skaryfikacji, że do jego wykonania
stosuje się nagrzaną formę, bądź kwas, którym wypala się wzór.
Modyfikacje ciała są znane tak długo jak istnieje człowiek.
Problemem jest tylko ustalenie co było pierwsze: tatuaż pigmentowy,
skaryfikacja, czy malowanie ciała (body-painting).
Pojęcie
bodypainting( dokładnie malowanie na ciele) jest
nierozłącznie związane z różnymi technikami ozdabiania
ciała( skaryfikacja, tatuaż, makijaż), i stanowi często
doskonałe połączenie tatuażu i makijażu, bowiem w wielu
przypadkach body painting korzysta z wzorów tatuaży ( np.
inspiracja tatuażem japońskim, polinezyjskim, celtyckim).
Motywy zaczerpnięte z ornamentyki tatuażu wielu kultur nadal
funkcjonują i stanowią dość często inspiracje dla wielu
twórców kolorowych dzieł na ciele.
Wykonanie malunków na ciele wymaga tych samych pigmentów,
które wykorzystywane są do makijażu.
{zobacz moje malowanie
na zdjęciach}
Oczywiście w ostatnich kilkudziesięciu latach stał się
techniką tak popularną na całym świecie, że zaczęto
dostosowywać czy produkować kosmetyki i narzędzia ściśle
odpowiadające potrzebom. Powstały różnorakie farby do body
paintingu a nawet aerografy( wcześniej stosowane z
powodzeniem w zwykłym makijażu czy lakiernictwie
samochodowym). Aerografy bowiem, są to swoistego rodzaju
maszynki pomocne przy pokrywaniu farbą większych partii
ciała.
Inaczej
ma się sprawa z pojęciem stylizacja,
choć nieoderwalnie wiąże się ono z wyżej wymienionymi technikami
ozdabiania ciała. Mimo to jakkolwiek poprzednio omawiane wyrażenia
miały bezpośredni związek ze skórą ludzką, tu upiększanie
rozumiane jest w szerszym znaczeniu.
{zobacz moje stylizacje
na zdjęciach}
Tutaj pojęcie stylizacja to kształtowanie dzieła( w tym wypadku
człowieka) zgodnie z wymaganiami z wymaganiami określonej epoki
czy stylu, nadawanie mu cech charakterystycznych. Stylizacja
to także tworzenie i formowanie według własnych wizji i przemyśleń.
A dziełem tym może być zarówno przedmiot, jak i człowiek.
Możemy, niczym rzeźbiarz, dobierając kształty i barwy, wymodelować
postać nadając cechy zgodnie z jej charakterem, temperamentem
i typem urody. Tak jak w makijażu czy tatuażu liczył się przede
wszystkim wzór i ewentualny gust ozdabianego, tutaj stylizacja
jest dziełem twórcy i upiększanie przebiega wg ściśle określonej
koncepcji, polegającej na dopasowaniu odpowiednich kolorów,
form, tkanin makijażu czy fryzury do cech fizycznych człowieka.
Na stylizację duży wpływ ma moda, ale jest ona zmienna i szybko
przemija, a dobrze dobrane kolory i kształty sprawiają, że
będziemy atrakcyjni, pogodni i pewniejsi siebie. Wtedy właśnie
stylizacja jest najbardziej widoczna.
|